دیالیز چیست؟
به طور طبیعی در بدن انسان، کلیه های سالم با خارج کردن مایعات اضافی و مواد زائد حاصل از سوخت و ساز مواد در بدن خون را پاک نگه میدارند. کلیه های طبیعی علاوه بر دفع مواد زائد وظایف دیگری نیز دارند:
- تنظیم سطح بعضی مواد معدنی مانند سدیم، پتاسیم، کلسیم، فسفر
- تولید بعضی از هورمون ها (هورمون خون ساز: اریتروپوئیتین)
- تنظیم فشار خون
معمولا زمانی که ۸۵ و ۹۰ درصد عملکرد کلیه ها از بین می رود، دیالیز انجام می شود. دیالیز نوعی درمان است و این درمان زمانی که کلیه ها قادر به تامین نیازهای بدن نباشند، ضروری است. دیالیز مواد زائد، نمک و آب اضافی را از بدن دفع می کند. دیالیز همچنین در تنظیم سطح برخی مواد در بدن مانند پتاسیم، سدیم، کلسیم و فسفر و نیز در تنظیم فشار خون کمک کننده است.
دیالیز فرایندی است که در طی آن خون از بدن بیمار مبتلا به نارسایی کلیه خارج شده و پس از تسویه در دستگاه دیالیز به بدن باز می گردد. دستگاه دیالیز یا کلیه مصنوعی ماشینی است که می تواند مواد زائد را از خون جدا کند یا مواد لازم را به آن اضافه کند. دستگاه دیالیز با انجام این عمل تعادل اسید و باز و مقدار آب و مواد محلول موجود در بدن را کنترل می کند.
چگونگی انجام همودیالیز
آمادگی برای همودیالیز از چند هفته قبل از شروع دیالیز انجام می شود. بعد از اینکه راه مناسب برای دستیابی به عروق آماده شد، بیمار طبق نظر پزشک بخش همودیالیز معرفی میشود و دستور دیالیز برای بیمار داده می شود. هر نوبت دیالیز حدود ۴ ساعت طول می کشد. نکته مهم، مراقبت از راه دستیابی عروقی برای پیشگیری از عوارض است.
عوارض دیالیز
اکثر بیماران همودیالیز را به خوبی تحمل میکنند ولی عوارضی مثل کاهش فشار خون حین دیالیز از شایعترین عوارض محتمل است که می تواند همراه با احساس سبکی سر، کاهش عمق تنفس، درد شکم، درد عضلات، تهوع یا استفراغ باشد. با محدودیت مصرف آب و نمک در فواصل دیالیز و نخوردن غذا حین دیالیز احتمال بروز عارضه فوق کاهش می یابد. انجام دیالیز بدون درد است. فقط وارد کردن سوزن به داخل فیستول یا گرافت ممکن است کمی ناراحت کننده باشد. بسیاری از بیماران دیالیزی پس از انجام دیالیز قادر به بازگشت به کار هستند.
وزن خشک چیست؟
وزن خشک وزن ایده آل فرد بدون هیچ گونه آب اضافه در بدن است که معمولاً بعد از دیالیز باید به آن برسد. به عبارت دیگر وزن خشک وزنی است که بیمار با آن احساس خوبی داشته و علائم از دست دادن بیش از حد آب بدن را ندارد.
علائم وجود آب اضافی: افزایش فشار خون، تنگی نفس و تورم دست و پا و صورت، احساس سنگینی در قفسه سینه و برجسته شدن عروق گردن.
علائم از دست دادن بیش از حد آب بدن: کاهش فشار خون، گرفتگی صدا، سرگیجه، گرفتگی عضلات و ضعف شدید.
شما با رسیدن به وزن خشک بعد از دیالیز هیچ یک از علایم فوق را نباید داشته باشید. وزن خشک قابل تغییر است و ممکن است با چاق یا لاغر شدن بیمار افزایش یا کاهش یابد.
آزمایشات دوره ای
هر ماه قبل از شروع دیالیز جهت انجام آزمایشات دورهای خون از بیمار گرفته میشود. بر اساس آزمایشات ماهانه، کیفیت دیالیز بررسی و در صورت لزوم در دستورات دارویی و شیوه دیالیز تغییرات لازم داده می شود. همچنین یک سری آزمایشات به صورت دورهای سه ماهه، شش ماهه و سالانه انجام می شود.
در نهایت به یاد داشته باشید درمان نهایی و موثر همه بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه، پیوند کلیه است. اگر چه دیالیز می تواند آب اضافی و مواد زائد را از بدن خارج کند ولی مصرف داروها برای کنترل مواد معدنی و جایگزینی هورمون ها لازم است. اندازه گیری وزن روزانه، کنترل فشار خون، استفاده منظم از داروها، کنترل رژیم غذایی، تزریق منظم آمپول اریتروپوئیتین بعد از دیالیز طبق نظر پزشک، مهمترین نکاتی هستند که باید همراه با انجام دیالیز مورد توجه قرار بگیرند.
نکات مهم
بیماران هنگام شروع درمان دیالیز باید از برنامه دقیقی پیروی کنند. اغلب بیماران باید سه بار در هفته و هر بار برای ۳ تا ۵ ساعت یا بیشتر دیالیز شوند. تعداد جلسات و میزان ساعات بسته به شرایط هر بیمار متفاوت است و توسط پزشک تعیین می شود. بهتر است افزایش وزن در فواصل دیالیز کمتر از یک و نیم کیلوگرم باشد. پس لازم است مصرف مواد غذایی و مایعات توسط بیمار محدود گردد و اضافه وزن بین دو دیالیز کمتر از یک و نیم کیلوگرم باشد. میزان مصرف مایعات مجاز توسط پزشک و متخصص تغذیه برای هر بیمار تعیین می شود. به منظور جلوگیری از افزایش سدیم خون باید از مصرف نمک و غذاهای حاوی نمک مانند سوسیس، کالباس، خیارشور، چیپس، زیتون و غذاهای کنسروی اجتناب کرده و مصرف غذاهای حاوی پتاسیم باید کاملاً محدود شود.
جهت کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با تغذیه در بیماران تحت دیالیز کلیک فرمایید.
